Chè Thái Nguyên bắt đầu được trồng tại vùng Tân Cương vào thế kỷ 20, lấy giống chè từ vùng đất Phú Thọ, sau đó dần trở nên thông dụng. Tuy nhiên, trước khi trà Thái Nguyên phổ biến rộng rãi, các cụ nhà ta từ thế kỷ 19 đã có văn hóa uống trà, được ghi lại trong câu thơ sau:
“Làm trai biết đánh tổ tôm,
Uống trà Mạn Hảo, ngâm nôm Thúy Kiều.”
Vậy trà Mạn Hảo ở đây là trà gì?
Mạn Hảo ngày nay là một địa danh thuộc Trung Quốc. Tuy nhiên, trước năm 1885, vùng đất này thuộc về Đại Việt, lý do là sau Hiệp ước Pháp – Thanh, nó được cắt sang cho Vân Nam, Trung Quốc. Đây là một vùng đồi núi mà hiện nay ở gần Lào Cai.
Trà Mạn Hảo ngày xưa chính là loại trà được chế biến từ búp chè shan tuyết cổ thụ ở vùng Mạn Hảo. Người ta cũng dùng khái niệm trà mạn để chỉ trà từ các vùng mạn ngược Tây Bắc, tức giống trà shan tuyết cổ thụ, mọc ở các vùng cao Tây Bắc, Việt Nam. Điều này cho thấy trà shan tuyết vốn được nhiều người biết đến và sử dụng ở đất kinh kỳ trước thế kỷ 20.
Trà shan tuyết thời bấy giờ được các gia đình có gia thế, sung túc, giới quan quyền, tri thức sử dụng là chính, còn người dân bình thường thì ít có. Sau nhiều biến cố lịch sử, thời thế đổi thay, công việc kinh doanh ngày càng khó khăn, lớp người cũ mất đi hoặc di tản đến chỗ khác, cùng với sự lên ngôi của trà Thái Nguyên, lớp người sau này ở kinh đô dần dà không còn biết đến trà Mạn Hảo, hay trà shan tuyết cổ thụ nữa.
Ngày nay, người dân tộc Đức Ngung ở vùng Mạn Hảo vẫn còn lưu truyền bài hát cổ về cây chè shan tuyết như sau: “Lá chè là sinh mệnh của cây chè. Lá chè là chị em của vạn vật. Ngôi sao ngày tháng trên trời mọc lên, đều là linh hồn của lá chè hóa ra” (theo “Khoa học Văn hóa Trà Thế giới và Việt Nam”, PGS. Đỗ Ngọc Quỹ).
.png){kind=logo}
